De snoepwinkel van Stefan van der Stigchel

Sommige bands moet je live zien om optimaal van de platen te genieten. Voor sommige schrijvers geldt dat ook. En hoogleraar Cognitieve Psychologie Stefan van der Stigchel is er zo één. De eerste keer dat ik hem zag spreken, was in Utrecht. We zaten ‘s morgens vroeg in een zaal vol kinderen (mijn dochter van 8 was ook mee), die spelenderwijs leerden hoe visuele aandacht werkt in het oog en het brein. Ik liep naar buiten en dacht: deze kids weten daar nu meer van dan de gemiddelde reclame-creatief in Amsterdam. Van der Stigchel had de materie zó aansprekend verpakt, dat wetenschappelijke begrippen als change blindness en inattentional blindness bijna entertainment werden. Knap.

De tweede keer was op het Behavioural Design Festival, georganiseerd door SUE Amsterdam en de daaraan gelieerde Behavioural Design Academy. Het publiek had dus niet meer anders kunnen zijn: van basisscholieren naar een groep mensen voor wie Kahneman gesneden koek is en die zó door overtrokken neuromarketing-beloften heenprikt. Toch wist Van der Stigchel deze groep met hetzelfde gemak te boeien. En dat in een razend tempo. Vergeet aanbevelingen om hoogstens vijf sheets per presentatie te tonen, Van der Stigchel haalt dat aantal makkelijk per minuut. Maar goed, de man weet dan ook wat van aandacht …

The meal and the candy
Schrijver Malcolm Gladwell maakt een leuk onderscheid tussen ‘the meal’ en ‘the candy’ van een populair-wetenschappelijk boek. De maaltijd, dat zijn de brede wetenschappelijke kaders, de belangrijkste boodschappen en conclusies. Het snoepgoed, dat zijn die lekkere voorbeeldjes die je verder wilt vertellen. In die vergelijking zijn de boeken en presentaties van Van der Stigchel een mengeling van toprestaurant en Jamin.
Zijn eerste boek Zo Werkt Aandacht, uit 2015, is een echte aanrader vol verbluffende feitjes over kijken en het brein. Grappig genoeg dachten veel mensen door de titel dat het over een ander soort aandacht ging: concentratie. Dat bracht Van der Stigchel op het idee voor zijn nieuwste boek: Concentratie, gefocust blijven in tijden van afleiding.

Fidget spinner
Ook dit boek is naast alle serieuze wetenschap weer een snoepwinkeltje. De maker van de eerste reclameposter, wist jij wie dat was? Ik als reclamemaker ook niet. Maar het staat erin, je leest door en voor je het weet zit je diep in de capaciteit van de fonologische lus, om maar eens een stukje ‘meal’ van jewelste te noemen. Multitasken, meditatie en de onzin van een vaststaande ‘aandachtspanne’: je leert er allemaal dingen over die je nog niet wist. Het hoofdstuk over concentratie in het verkeer is zelf ronduit belangrijk in onze smartphone-verslaafde maatschappij. Maar wedden dat je het verhaal daarna, over het mysterie van de fidget spinner, liever vertelt op een verjaardag?

Stefan van der Stigchel, Concentratie, gefocust blijven in tijden van afleiding’ (Maven publishing).