Het Zonder Woorden-Boek – Lilian Stolk

💩 en 🍆: deze zijn niet toegestaan. Dat schreef ik onlangs in het tone-of-voice document van een bekend telecombedrijf. Zo’n handleiding tekstschrijven voor een merk schreef ik vaker. Maar dit was de eerste keer dat ik, met het oog op social en WhatsApp, een nieuw hoofdstuk toevoegde: regels voor emoji-gebruik.

😧 😩: zo voelde ik me vorig jaar in Tuschinski toen ik met mijn dochter naar The Emoji Movie was. Elke keer dat de drol in beeld kwam, deed zij het bijna in haar broek van het lachen. Zelf dacht ik aan de 1-ster recensie in het Parool: nog gul.

🧠💡: deze emoji staan in mijn LinkedIn headline (B.R.A.I.N. Creatives, geddit?). En ik ben zeker de enige niet die ze zakelijk gebruikt. Het geeft allemaal aan hoe centraal die rare collectie schijnbaar willekeurige plaatjes in onze communicatie en ons leven is komen te staan.

Lilian Stolk viel dat al eerder op. De afgelopen jaren ontwikkelde zij zich tot dé emoji-expert van Nederland. Dat leidde tot Het Zonder Woorden-Boek (Maven Publishing), dat vorige week werd gepresenteerd in Pakhuis de Zwijger. Het was een inspirerende avond, waarin alles langskwam van de invloed van Japans Kabuki theater tot de lange bureaucratische weg naar een regenboogvlag-emoji.

Hoogtepunt waren voor mij de eenvoudige quiz-vraagjes: wat betekenen deze emoji?
De bezoekers bleken met veel enthousiasme emoji te gebruiken waarvan de interpretatie enorm varieerde. Fascinerend. Ooit leerde ik als student Nederlands over het Humboldtiaans Principe: de neiging in taal naar een 1-op-1 verhouding tussen vorm en inhoud. Woorden met meerdere betekenissen houden er uiteindelijk maar een over. Logisch, want je wilt zo duidelijk mogelijk communiceren. Toch?

Het enorme succes van emoji zet dat op de tocht. Stolk betoogt in haar boek succesvol dat deel van de aantrekkingskracht juist schuilt in de onduidelijkheid van de betekenis. Emoji kúnnen ter verduidelijking dienen. Dan nemen ze in digitale communicatie de rol over van handgebaren en gezichtsuitdrukkingen. Maar wat ik veel spannender vind: we gebruiken ze ook om letterlijke communicatie wat minder letterlijk te maken. We kiezen ze, met andere woorden, niet zuiver rationeel. De ondersteboven smiley past bij het gevoel dat je wilt overbrengen, zelfs al kun je dat gevoel niet precies in woorden vatten.

Liefhebbers van gedragseconomie weten waar ik naartoe wil. Emoji stellen ons in staat om te communiceren vanuit wat Kahneman Systeem 1 noemt. Het evolutionair oude, snelle en bovenal irrationele systeem in ons brein dat 95% van onze beslissingen neemt. Een bekend experiment liet zien dat studenten een tentamen beter maakten, als dat in een slechter leesbaar lettertype geprint was. De extra geestelijke inspanning zette schijnbaar Systeem 2 (rationeel, nauwkeurig) in werking, zodat de studenten beter nadachten. Emoji’s lijken het omgekeerde te doen: ze stellen ons in staat schriftelijk te communiceren vanuit intuïtie.

Een slechte ontwikkeling waardoor millennials en generatie Z gedoemd zijn tot een nóg oppervlakkiger bestaan? Welnee. Stolk geeft in haar boek een prachtig beeld van visuele communicatievormen door de eeuwen heen. En laat daarmee zien dat emoji geen wegwerpverschijnsel zijn, maar de nieuwste stap in een evolutie zo oud als de mensheid zelf. Hoewel, nieuwste? In Japan, bakermat van de emoji, zijn ze alweer een stap verder. Maar dat (en veel meer) moet je zelf maar lezen in Het Zonder Woorden-boek. Van harte aanbevolen, of laat ik het zo zeggen:📒👍👏